Արեւմտահայերէն սորվէ՛ Գանատայի մէջ. Համազգային Գանատայի Լեւոն Շանթ հայերէնագիտական դասընթացքը
Գանատայի մէջ հասակ նետող հայերուն մեծամասնութիւնը կը հասնի կեանքի հանգրուան մը, ուր հայերէնը կը սկսի ընկրկիլ։ Տակաւին կրնաս բարեւել ազգականիդ, հետեւիլ ընտանեկան սեղանի շուրջ խօսակցութեան կամ կարդալ եկեղեցւոյ տօնավաճառին ճաշացուցակը, բայց շաբաթօրեայ վարժարանին եւ չափահաս կեանքին միջեւ, տեղ մը բառապաշարը աճելէ կը դադրի եւ արեւմտահայերէնը կը վերածուի հաղորդակցութեան միջոցի մը՝ որ աւելի կը հասկնաս քան կը գործածես։
Լեւոն Շանթ հայերէնագիտական դասընթացքը, նախաձեռնութիւնը Համազգայինի Գանատայի Շրջանային Վարչութեան, կառուցուած է ճիշդ այդ հանգրուանին հասնող մոնթրէալաբնակ հայերու համար։ Անիկա սկսնակներու լեզուի դասընթացք մը չէ, այլ՝ ծրագիր մը անոնց համար, որոնք արդէն կը տիրապետեն հայերէնի որոշ մակարդակ մը եւ կ՚ուզեն զայն տանիլ դէպի գրականութիւն եւ մշակոյթ, կարենալ վարելու համար այդ մարզերուն համապատասխան բառապաշար պահանջող խօսակցութիւններ։
ԼՇՀ դասընթացքի ԺԱ. եռամսեակը սկսաւ 12 սեպտեմբերին ու պիտի աւարտի 19 դեկտեմբեր 2026-ին, շաբաթ առաւօտները, Մոնթրէալի մէջ, եւ արձանագրութիւնները արդէն բաց են։
Ի՞նչ է Լեւոն Շանթ հայերէնագիտական դասընթացքը
Դասընթացքը կը ղեկավարէ Դոկտ. Վիգէն Թիւֆէնքճեան, որուն կողքին կը գործէ Համազգայինի Գանատայի Շրջանային վարչութեան նշանակած հնգանդամ յանձնախումբը։ Ըստ դասընթացքի կայքէջին վրայ երեւցող նկարագրութեան, ծրագիրը կը հետապնդէ երեք նպատակներ.
ուսանողներուն տալ միջավայր մը, ուր անոնք պիտի կարենան զարգացնել արեւմտահայերէնի գործածութիւնը իրենց ամենօրեայ կեանքին մէջ,
խորացնել հայ մշակոյթի եւ գրականութեան իրենց ծանօթութիւնները,
ընդլայնել իրենց հայերէն բառապաշարը զանազան ոլորտներու մէջ։
Այդ երրորդ նպատակն է, որ բազմաթիւ չափահասներ կ՚ուզեն նուաճել։ Շատեր կրնան հայերէնով խօսակցիլ ուտելիքի եւ ընտանեկան հարցերու մասին, սակայն այն պահուն, երբ խօսքը կը դառնայ քաղաքականութեան, կամ ըսենք՝ ճարտարապետութեան կամ կիներու իրաւունքներու,- իսկականին մէջ որեւէ վերացական ոլորտի մասին,- ապա անոնք կ՚անցնին անգլերէնի։ Դասընթացք մը, որ ուսանողին կու տայ այդ նիւթերուն բառապաշարը զարգացնելու հնարաւորութիւնը, կ՚իրագործէ նպատակ մը, որ սովորական խօսակցական լեզուի ուսուցման դաս մը չի կրնար ընել։
ԼՇՀ դասընթացքը տեղի կ՚ունենայ ֆիզիքական մասնակցութեամբ, շաբաթ առաւօտները, Մոնթրէալի Սբ. Յակոբ ազգային վարժարանին մէջ, Nadon փողոցին վրայ։ Դասընթացքի անդրանիկ դասապահը հոն կայացած է 11 Յունուար 2020-ին, տասնվեց ուսանողներով ու երեք ժամ տեւողութեամբ դասապահով մը։ Առաջին դասախօսութիւնը տուած է պոլսահայ գրականագէտ, ուսուցիչ, թարգմանիչ եւ խմբագիր Սեւան Տէյիրմենճեան, Ցեղասպանութենէն ետք Իսթանպուլի մէջ ծաւալած հայ գրականութեան մասին։ Այդ դասապահը ունեցած է այն ձեւաչափը, որ դասընթացքը պահած է այդ օրէն ի վեր, այսինքն՝ նիւթի մը ներկայացումը մասնագէտի մը կողմէ, ապա բաւարար ժամանակ՝ որ ուսանողները խորանան տուեալ նիւթին մէջ։
Նշենք, թէ ԼՇՀ դասընթացքը կը վայելէ Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական Համայնքներու Բաժանմունքի հովանաւորութիւնը։ Շաբաթական դասախօսութիւններու տեղեկագրութիւնները կը հրատարակուին armenolog.wordpress.com կայքէջին վրայ, իսկ անոնց տեսագրութիւնները կրնաք գտնել YouTube-ի Hamazkayin Armenolog կայանին վրայ։
Ո՞վ էր Լեւոն Շանթ, եւ ինչո՞ւ դասընթացքը իր անունը կը կրէ
Այդ անուան ընտրութիւնը պատահական չէ։ Լեւոն Շանթ (1869-1951) մէկն է այն մարդոցմէ, որոնք հիմնած են այս դասընթացքը վարող միութիւնը։
Ծնած Կոստանդնուպոլիս 1869ի Ապրիլին, Շանթ պիտի դառնար այն թատերագիրը, որ արեւմտահայութեան մեծամասնութիւնը այսօր եւս ամենէն առաջ պիտի նշէ, եթէ արդի հայկական թատրոնին մասին հարցում ստանայ։ Շանթի Հին աստուածները, առաջին անգամ բեմադրուած Թիֆլիսի մէջ 1913ին, հեղինակին ամենէն ծանօթ երկն է. ապա կու գան Կայսրը եւ Ինկած բերդի իշխանուհին։ Բացի գրական ասպարէզէն, Շանթ նաեւ ունեցած է քաղաքական գործունէութիւն։ Ան եղած է անդամ Հայաստանի Առաջին Հանրապետութեան խորհրդարանին եւ գլխաւորած 1920-ի ապրիլին Մոսկուա ուղարկուած ՀՀ պատուիրակութիւնը։
Խորհրդայիններու կողմէ Հայաստանի գրաւումէն ետք, Շանթ անցած է արտասահման։ Գահիրէի մէջ, 28 Մայիս 1928ին, ան եղած է Համազգայինի ինը հիմնադիրներէն մէկը, Նիկոլ Աղբալեանի, Գասպար Իփէկեանի, Համօ Օհանջանեանի եւ այլ հինգ մտաւորականներու հետ։ Այդ թուականէն ասդին, միութեանը կը հետապնդէ երեք նպատակ. նոր սերունդին ջամբել հայեցի դաստիարակութիւն, պահպանել ազգային գիտակցութիւնն ու հայ մշակոյթի ժառանգութիւնը եւ հայկական գաղութներու մէջ ստեղծել զանոնք զարգացնելու միջավայրերը։
1930-ական թուականներուն, Շանթ հաստատուած է Պէյրութ եւ դարձած Նշան Փալանճեան Ճեմարանի (այժմ Մ. Եւ Հ. Արսլանեան Ճեմարան) հիմնադիր տնօրէնը, պաշտօն մը որ վարած է մինչեւ իր մահը 1951-ի նոյեմբերին։ Յիշեալ երեք նպատակներէն երրորդն է, որ կը հետապնդէ գրողին անունը կրող այս դասընթացքը։
2020-ի մարտին, երբ Համազգայինի Թորոնթոյի Գլաձոր մասնաճիւղը Շանթի վաստակը կ՚ոգեկոչէր Համազգայինի Թատերասրահին մէջ, Դոկտ. Թիւֆէնքճեան զայն կը նկարագրէր իբրեւ «կատարեալ հայը», մէկը՝ որ իր անձին մէջ կը մէկտեղէր արեւմտահայ մշակութային ժառանգը, Կովկասեան արեւելահայ փորձառութիւնը եւ եւրոպական կրթութիւնը։
Ի՞նչ կը պատահի ԼՇՀ դասընթացքի եռամսեակներու ընթացքին
Դասընթացքներու նկարագրութիւնները սովորաբար անորոշ կ՚ըլլան։ ԼՇՀ դասընթացքինը այդպէս չէ, որովհետեւ յայտագրի մանրամասնութիւնները առցանց կը հրատարակուին։
2026ի ձմեռնային եռամսեակը կ՚ընդգրկէր այլեւայլ նիւթեր, որոնց կարգին էին
Տարեդարձներ եւ տարելիցներ 2026. դասախօս՝ Վիգէն Թիւֆէնքճեան։
Երեք պատմուածքներ Լեւոն Բաշալեանէ. դասախօս՝ Վիգէն Թիւֆէնքճեան։
Լաս (Լուիզա Ասլանեան) պայքարի հոգի. դասախօս՝ Վիգէն Թիւֆէնքճեան։
Պօղոս Սնապեան. դասախօս՝ Յարութիւն Պէրպէրեան։
Նամակագրութենէն գրականութիւն. դասախօս՝ Վրէժ-Արմէն Արթինեան։
Թարգմանութեան աշխատանոց. վարող՝ Վիգէն Թիւֆէնքճեան։
Զապէլ Եսայեան եւ իր ժամանակակիցները. դասախօս՝ Րաֆֆի Աճէմեան։
Հայաստանցի պանդուխտի կերպարը եւ պոլսահայ իրապաշտ նկարիչները. դասախօս՝ Վազգէն Խաչիկ Դաւիթեան։
Խորհրդապաշտութիւնը եւ հայ գրականութիւնը. դասախօս՝ Գրիգոր Պըլտեան։
Ուսանողներուն կատարած հետազօտական աշխատանքներու ներկայացումներ
Նայէ՛ այդ ցանկին ամբողջութեամբ եւ կառոյցը յստակ կը դառնայ։ Ան կը մտնէ ստեղծագործական (fiction) եւ ոչ-ստեղծագործական (non-fiction) գրականութեան, մշակոյթի եւ լեզուական գիտելիքներու կալուածները, եւ մէջընդմէջ կը հրամցնէ դասախօսութիւններ եւ աշխատանոցներ, ուր ուսանողները իրե՛նք բանաւոր կամ գրաւոր արտայայտութեան կը լծուին։ Առաւել՝ ուսանողներուն կը ներկայացուին այնպիսի գրողներ, որ ընդհանուր կրթութիւն մը երբեք պիտի չներկայացնէր, ինչպէս օրինակ Լուիզա Ասլանեանը, որ նացիներու սպաննած միակ հայ կին գրողն է։ Այդ կէտին մէջ կը գտնէք հիմնական իրագործումը դասընթացքի մը՝ որ ինքզինք հայերէնագիտական կը կոչէ, եւ ոչ պարզապէս լեզուի ուսուցման դասարան։
Դասապահերու ընթացքին, դասախօսները կ՚անդրադառնան նաեւ հայերէն ուղղագրութեան, որ պարզ կամ թեքնիք հարց մը չէ։ Ան դասական ուղղագրութեան եւ 1920-ականներուն Խորհրդային Հայաստանի մէջ որդեգրուած ուղղագրական համակարգին տարբերութիւններուն կենդանի հարցն է. մէկը այն երեւոյթներէն, որ կը պարզէ սփիւռքի եւ Հայաստանի ուղղագրութիւններուն տարբերութիւնները։ ԼՇՀ դասընթացքի նախորդ եռամսեակներէն մէկուն, ճիշդ այդ մասին ամբողջական դասախօսութիւն մը տուած է հրապարակագիր Վրէժ-Արմէն Արթինեան։
Ինչո՞ւ մասնաւորաբար արեւմտահայերէն
Գանատայի հայ համայնքը ճնշող մեծամասնութեամբ արեւմտահայերով կազմուած համայնք մըն է, նախ սերած Ցեղասպանութենէն վերապրողներէ, ապա Յունաստանէն, Եգիպտոսէն, Սուրիայէն, Լիբանանէն եւ Իրանէն ներգաղթողներէ։ Արեւմտահայերէնը այդ համայնքներու լեզուն է։
Արեւմտահայերէնը նաեւ իսկական ճնշումի տակ գտնուող լեզու մըն է։ ԵՈՒՆԵՍՔՕի 2010-ի Վտանգուած Լեզուներու Աշխարհի Ատլասը արեւմտահայերէնը դասած է իբրեւ իսկապէս վտանգուած լեզու։ Ան որեւէ պետութեան պաշտօնական լեզուն չէ, ուստի կ՚ապրի ամբողջովին սփիւռքի վարժարաններով, եկեղեցիներով, մամուլով եւ համայնքներով։ Երբ սերունդ մը դադրի զայն չափահաս միջավայրերու մէջ գործածելէ, արեւմտահայերէնը չունի որեւէ պետական կառոյց որ զինք պատսպարէ։
Այդ բացն է, որ այսպիսի դասընթացք մը կը լեցնէ։ Հայկական ամենօրեայ եւ շաբաթօրեայ վարժարանները աշակերտները կը հասցնեն մինչեւ պատանեկութիւն։ Անկէ ետք, աշակերտներու մեծ մասին համար, պաշտօնական հայերէնը կը վերջանայ։ ԼՇՀ դասընթացքը ինքզինք կը նկարագրէ իբրեւ նախաձեռնութիւն մը, հայկական երկրորդական վարժարաններու շրջանաւարտներուն համար։
Տասնմէկ եռամսեակ ետք, դասընթացքը Գանատայի այն սակաւաթիւ վայրերէն մէկն է ուր այդ աշխատանքը կը շարունակուի տասնութ տարեկանէն վերջ։
Որո՞նց համար է
ԼՇՀ դասընթացքը չի միտիր սկզբնակէտ ըլլալ այբուբենը սորվող մէկուն համար։ Այդ պահանջը գոհացնող բազմաթիւ առցանց դասընթացքներ կան։ Այս դասընթացքը ուղղուած է անոնց, որոնք սկսնակներ չեն եւ պատրաստ են կեդրոնացեալ ուշադրութեամբ թափանցել հայագիտական նիւթերու ծիրէն ներս։ Այլ խօսքով, հայկական երկրորդական վարժարաններէ նոր շրջանաւարտները, հայագիտութեան լրջօրէն մօտեցող համալսարանական ուսանողները, համայնքի այն անդամները, որոնք հայ վարժարան յաճախած են եւ կ՚ուզեն դարձեալ գործածել լեզուն, ինչպէս նաեւ հայերէնի ուսուցիչները՝ որոնք կ՚ուզեն ծաւալել իրենց արեւմտահայերէն բառապաշարը։
Ինչպէ՞ս արձանագրուիլ
ԺԱ. եռամսեակի արձանագրութիւնները բաց են։
Թուականներ՝ 12 սեպտեմբերէն 19 դեկտեմբեր 2026
Ժամ՝ շաբաթ օրերը, 10:30-1:30
Վայր՝ Սբ. Յակոբ ազգային վարժարան, 3400 rue Nadon, Montréal, QC H4J 1P5, ֆիզիքական մասնակցութեամբ
Տնօրէն՝ Դոկտ. Վիգէն Թիւֆէնքճեան
Արձանագրութիւն՝ դիմել armenolog@gmail.com հասցէին՝ ձեր տեղը ապահովելու համար
Յաւելեալ տեղեկութիւն՝ armenolog.wordpress.com
Համազգային Գանատայի մնացեալ նախաձեռնութիւններուն մասին տեղեկութիւններ կան միութեան կայքէջին վրայ։
Յայտնաբերէ, կապուիր, միացիր
Այսպիսի դասընթացք մը դիւրութեամբ կրնայ ուշադրութենէ վրիպիլ, իր սահմանափակ քարոզչութեան հետեւանքով։ ԼՇՀ դասընթացքը կը գործէ եռամսեակային օրացոյցով մը, որուն շատեր չեն հետեւիր, եւ անհատին կը հասնի գլխաւորաբար՝ եթէ ան արդէն Համազգայինի անդամ մը կը ճանչնայ։ Այս երեւոյթը նոյնքան ճիշդ է գանատահայ համայնքի կեանքին մէջ պատահող լաւագոյն նախաձեռնութիւններու մեծ մասին համար։ Tomsak-ը ստեղծուած է այդ իրավիճակը բարելաւելու մտքով։
Մենք կը մէկտեղենք երկրին բոլոր հայաբնակ շրջաններու համայնքային ձեռնարկներն ու ծրագիրները, որպէսզի Մոնթրէալի մէջ դասախօսութիւններու շարք մը, Թորոնթոյի մէջ փառատօն մը կամ Վանգուվըրի մէջ համայնքային հաւաքոյթ մը գտնելը կախեալ չըլլայ միայն այդ շրջանակներուն պատկանելու հանգամանքէն։
Դիտէ՛ թէ ինչեր կան գալիք օրերուն մեր ձեռնարկներու էջին վրայ, կամ սկսէ՛ մեր շրջանային օրացոյցներով. Օնթարիոյի, Մոնթրէալի, Վանգուվըրի, կամ Գանատայի ամբողջական օրացոյցը։
Եթէ պատկանած կազմակերպութիւնդ ձեռնարկ մը կը կազմակերպէ, որուն մասին համայնքը պէտք է տեղեկանայ, ծանուցանէ՛ ձեռնարկդ ձրիօրէն, քանի մը վայրկեանի մէջ. իսկ եթէ կը նախընտրես պարզապէս տեղեկանալ թէ ի՞նչ ձեռնարկներ կը կազմակերպուին, բաժանորդագրուէ՛ մեր լրաթերթիկին։
Կրնաս նաեւ կարդալ հայ մշակոյթը Գանատայի հանդիսատեսին հասցնելու Armat-ի աշխատանքին մասին՝, կամ Զօրեան Հիմնարկի հայագիտական ուսումնասիրութիւններուն մասին։
One community. Many stories. Endless connections.
Յաճախ տրուող հարցումներ
Ի՞նչ է Լեւոն Շանթ հայերէնագիտական դասընթացքը. ան հայերէնագիտական ծրագիր մըն է, որ կը կազմակերպէ Համազգայինի Գանատայի շրջանը։ Դասանիւթերը կ՚ընդգրկեն արեւմտահայերէն լեզուն, հայ գրականութիւնը եւ մշակոյթը՝ դասախօսութիւններով եւ աշխատանոցներով, եւ անիկա ուղղուած է հայկական երկրորդական վարժարաններու շրջանաւարտներուն եւ համայնքի չափահասներուն, բայց ոչ սկսնակներու։
Ո՞վ կը վարէ դասընթացքը. Համազգայինի Գանատայի Շրջանային վարչութիւնը, այսինքն Համազգային հայ կրթական եւ մշակութային միութեան գանատական շրջանը։ Դասընթացքի տնօրէնն է Դոկտ. Վիգէն Թիւֆէնքճեան։
Ե՞րբ սկսած է դասընթացքը. Առաջին դասապահը կայացած է շաբաթ, 11 յունուար 2020-ին, Մոնթրէալի Սբ. Յակոբ ազգային վարժարանին մէջ։ Դասընթացքը այժմ թեւակոխած է իր ԺԱ. եռամսեակը։
Ո՞ւր եւ ե՞րբ կը կայանան դասերը։ Ֆիզիքական մասնակցութեամբ, Սբ. Յակոբ ազգային վարժարանին մէջ, 3400 rue Nadon, Մոնթրէալ, շաբաթ առաւօտները՝ ժամը 10:30-1:30։ ԺԱ. եռամսեակը պիտի տեւէ 12 սեպտեմբերէն 19 դեկտեմբեր 2026։
Ո՞վ էր Լեւոն Շանթ. Լեւոն Շանթը (1869-1951) հայ թատերագիր, մանկավարժ եւ քաղաքական գործիչ մըն էր, համբաւի տիրացած իբրեւ Ի. դարու ամենէն կարեւոր հայ թատերագիրը։ Ան 1928-ին Գահիրէի մէջ, Համազգայինի ինը հիմնադիրներէն մէկն էր, եւ Պէյրութի Նշան Փալանճեան Ճեմարանի հիմնադիր տնօրէնը։
Դասընթացքը հայերէ՞նով կը տրուի թէ անգլերէնով. արեւմտահայերէնով. ծրագրի նպատակն է ուսանողներուն տալ միջավայր մը, ուր արեւմտահայերէնը կը կենդանանայ։ Դասընթացքի նիւթերը եւս կը հրատարակուին հայերէնով։
Պէ՞տք է սահուն խօսիմ մասնակցելու համար. ոչ, բայց պէտք է սկսնակի փուլը անցած ըլլաս։ Եթէ այբուբենէն պիտի սկսիս, խօսակցական հայերէնի բազմաթիւ առցանց դասընթացքներ կան։
Ինչպէ՞ս արձանագրուիմ։ Գրէ՛ armenolog@gmail.com հասցէին՝ տեղդ ապահովելու համար։ ԺԱ. եռամսեակին արձանագրութիւնները բաց են։
Որքա՞ն կը տեւէ իւրաքանչիւր դասապահ։ Շաբաթական դրութեամբ դասերը երեք ժամ են, ժամը 10:30էն 1:30, մէկ նիւթի շուրջ, որ կը ներկայացնէ մասնագէտ դասախօս մը։
Ո՞վ կը հովանաւորէ դասընթացքը. Գալուստ Կիւլպէնկեան Հիմնարկութեան Հայկական Համայնքներու Բաժանմունքը։
Ի՞նչպիսի նիւթեր կ՚ընդգրկէ դասընթացքը. ցարդ կայացած եռամսեակները ընդգրկած են դասական եւ արդի հայ գրողներ ինչպէս Գրիգոր Նարեկացի, Միսաք Մեծարենց, Նիկողոս Սարաֆեան, Վազգէն Շուշանեան, Դանիէլ Վարուժան, Շահան Շահնուր եւ Գրիգոր Պըլտեան, ապա նաեւ կնոջ հարցը հայ գրականութեան մէջ, հայ մանկավարժի տիպարը, հայկական վերականգնողական ճարտարապետութիւն, բանաստեղծութեան եւ պատկերի առնչութիւնը, եւ շարահիւսութեան, ուղղագրութեան ու կէտադրութեան աշխատանոցներ։
Արեւմտահայերէնը վտանգուա՞ծ է. ԵՈՒՆԵՍՔՕի 2010ի Վտանգուած Լեզուներու Աշխարհի Ատլասը արեւմտահայերէնը դասեց իբրեւ վտանգուած լեզու։ Լեզուն որեւէ պետութեան պաշտօնական լեզուն չէ, ուստի անոր գոյատեւումը կախեալ է սփիւռքի վարժարաններէն, մամուլէն, եկեղեցիներէն եւ ընտանիքներէն։
Ո՞ւր կրնամ գտնել եռամսեակի ծրագիրը. armenolog.wordpress.com կայքէջին վրայ, ուր կը ներկայացուին եռամսեակներու յայտագիրներն ու դասախօսները, եւ ուր կան նաեւ անցեալ եռամսեակներու մասին տեղեկութիւններ։
Ուրիշ ի՞նչ կը վարէ Համազգայինի Գանատայի շրջանը. աշակերտական գրական մրցոյթներ, պատանեկան գիրքի մրցոյթ մը՝ որ չափահասները կը հրաւիրէ գրելու արեւմտահայերէնով պատանեկան գրականութիւն, Օշական հրատարակչական մատենաշարը, մասնակցութիւն ArtLinks-ի, ինչպէս նաեւ մասնաճիւղային ծրագիրներ՝ ներառեալ Թորոնթոյի Pomegranate եւ Մոնթրէալի POM ժապաւէնի փառատօնները։
Ո՞ւր եւ երբ հիմնուած են Համազգայինի Գանատայի մասնաճիւղերը. Քեպէգի Սանահինը՝ հիմնուած 1963-ին. «Գլաձոր»ը՝ Թորոնթօ, 1969-ին. «Տաթեւ»ը՝ Քեմպրիճ, 1976-ին, եւ «Վարագ»ը՝ Վանգուվըր, 1981-ին։
Ինչպէ՞ս կրնամ գտնել այլ հայկական ձեռնարկներ եւ ծրագիրներ Գանատայի մէջ. Tomsak կը մէկտեղէ Գանատայի բոլոր կողմերէն հայկական ձեռնարկները եւ անոնց ծանուցումները։ Սկսէ՛ ձեռնարկներու էջէն կամ Օնթարիոյի, Մոնթրէալի եւ Վանգուվըրի շրջանային օրացոյցներէն։
Comments